FORUM OCALIĆ OD ZAPOMNIENIA Strona Główna FORUM OCALIĆ OD ZAPOMNIENIA
ROK ZAŁ. 2006

www.stowarzyszeniebastion.com

FAQFAQ  SzukajSzukaj  UżytkownicyUżytkownicy  GrupyGrupy
RejestracjaRejestracja  ZalogujZaloguj  AlbumAlbum

Odpowiedz do tematu
Poprzedni temat :: Następny temat

Tagi tematu: kinematografia, przedwojenna

Kinematografia przedwojenna
Autor Wiadomość
RobertM
młodszy drużynowy



Dołączył: 01 Wrz 2009
Posty: 92
Wysłany: Sob 24 Paź, 2009 03:55   Kinematografia przedwojenna

KINEMATOGRAFIA ŻYDOWSKA



Żydowsko-polska sztuka filmowa miała się czym pochwalić. Wielu reżyserów przedstawiało realia żydowskiego życia na filmowej taśœmie. Wiele z tych produkcji zostało już zapomnianych - a szkoda. Poszukując śœladów przeszłośœci warto zaglądać nie tylko na opuszczone kirkuty, nie tylko do książek pełnych wspomnień.



Poniżej przedstawiamy uporządkowaną chronologicznie listę godnych uwagi filmowych obrazów z przeszłośœci oraz informacje o przedwojennej żydowskiej kinematografii.



"Macocha" (Die sztrof-muter), wyprodukowany w 1911r. (premiera: 1911r.)

Produkcja: Siła-kino.

Pierwowzór: Utwór Jakuba Gordina

Film doczekał się ponownej ekranizacji w 1914r. (premiera: 1914r.)

Język: jidysz

Reżyseria: Abraham Izaak Kamiński

Zdjęcia: Stanisław Sebel

Produkcja: Kosmofilm

Obsada aktorska: Estera Rachel Kamińska, Regina Kamińska, Ida Kamińska, Lea Kompanijec, M. Szlosberg, M. Ajzenberg, Szaja Rotszejn, Samuel Landau, Herman Fiszelewicz.



"Chasydka i odstępca"

Rok: 1911r. (premiera: 1911r.)

Język: jidysz

Reżyseria: Andrzej Marek

Scenariusz: Andrzej Marek

Zdjęcia: Stanisław Sebel

Produkcja: Siła-kino



"Okrutny ojciec" (Der wiłder fater)

Rok: 1911 (premiera: 1911r.)

Język: jidysz

Reżyseria: Andrzej Marek

Zdjęcia: Stanisław Sebel

Produkcja: Siła-kino

Obsada aktorska: Herman Sieradzki (Zachar), Zina Goldsztejn (Rachela)

Pierwowzór: Utwór Jakuba Gordina

Opis: W pewnej wsi mieszka żydowska rodzina. Zachar swoją piękną córkę Rachelę, mimo jej sprzeciwu, przyrzekł dać za żonę bogatemu sąsiadowi (znacznie starszemu od Rachel). Rachela jednak kochała innego i kiedy urodziła dziecko, zawiedziony ojciec w napadzie szału wrzucił je do stawu. Rachela topi się z rozpaczy, a okrutny ojciec, myśœląc ciągle o swej zbrodni, rzuca się ze skały w przepaśœć.



"Zabójca z nędzy" (Idiota)

Rok: 1911 (premiera: 1911r.)

Język: jidysz

Produkcja: Siła-kino

Opis: Film pokazuje losy biedaka, który doprowadzony do rozpaczy przez bogatego kupca zamordował go. Stał się bogaty, dzięki zagarnięciu pieniędzy zamordowanego, ale sprawiedliwośœć go w końcu filmu dosięgła.



"Meir Ezofowicz"

Rok: 1911

Premiera: 1911. 09. 22

Reżyseria: Józef Ostoja-Sulnicki

Scenariusz: Józef Ostoja-Sulnicki

Zdjęcia: Jan Skarbek-Malczewski

Scenografia: Józef Galewski

Produkcja: Sfinks

Obsada aktorska: Maria Dulęba (młoda karaitka Gołda), Władysław Grabowski (pomocnik rabina), Wiktor Kamiński.

Opis: Żądny wiedzy i swobody Meir, wyznający i realizujący zasadę miłośœci bliźniego, wchodzi w ostry konflikt ze starszyzną żydowskiego miasteczka. Przeciwstawia się ciemnocie, niesprawiedliwośœci, wszelkiemu złu, staje w obronie biednych i prześœladowanych. Jego miłośœć do Gołdy, młodej karaitki kończy się tragicznie. Fanatyczny tłum porywa ją i topi w rzece.



"Sąd boży"

Rok: 1911 (premiera: 1911. 12. 13)

Reżyseria: Stanisław Knake-Zawadzki

Scenariusz: Stanisław Knake-Zawadzki

Zdjęcia: Witalis Korsak-Gołogowski

Scenografia: Józef Galewski

Produkcja: Kooperatywa Artystyczna

Obsada aktorska: Maria Mirska (Jewdocha), Stanisław Knake-Zawadzki (Samuel), Teodor Roland (Natan, syn Samuela), Tekla Trapszo (Joas), Antoni Różański (dziad), Antoni Bednarczyk (Urlopnik), Karol Karliński, Aniela Bogusławska, Władysław Paliński.

Pierwowzór: Stanisław Wyspiański "Sędziowie"

Opis: Bogaty Żyd, Samuel, przejął przed laty gospodarstwo Dziada jako spłatę za długi. Ponieważ ten chciał go zabić, został skazany na wieloletnie więzienie. Żona umarła, córkę zaśœ, Jewdochę, Samuel wziął na służbę do siebie. Natan, syn Samuela, człowiek zły, cyniczny i okrutny trudni się teraz wraz z ojcem handlem młodymi dziewczętami. Rozkochał w sobie Jewdochę, lecz szybko ją rzucił i kazał jej zabić ich dziecko. Zrozpaczona Jewdocha nie widzi już dla siebie miejsca na tym śœwiecie. Natan chce się pozbyć dziewczyny, śœwiadka swoich zbrodni. Zabija ją strzałem z rewolweru w sytuacji, w której wszystko wskazuje na to, że zbrodni dokonał Urlopnik, w rzeczywistośœci brat dziewczyny. W czasie przesłuchania Joas - wrażliwy, uczciwy, cierpiący - wskazuje na swego brata Natana jako na mordercę, a na ojca jako na współwinowajcę. Pada jednak martwy, nie wytrzymując ogromu zła i nieszcz궜ć. Samuel, wstrząśœnięty śœmiercią umiłowanego syna, przyznaje się i bierze całą winę na siebie.



"Wydziedziczeni" (Digersztojsene)

Rok: 1912 (premiera: 1912r.)

Język: jidysz

Zdjęcia: Stanisław Sebel

Produkcja: Siła-kino

Pierwowzór: Utwór E. Waksmana



"Bóg, człowiek i szatan"

Rok: 1912 (premiera: 1912r.)

Język: jidysz

Zdjęcia: Stanisław Sebel

Produkcja: Siła-kino

Pierwowzór: na podstawie sztuki Jakuba Gordina

Obsada aktorska: Rudolf Zasławski (Herszełe Dubrowner)

Opis: Był sobie Hersz Dubrowner - cichy, bogobojny, ubogi i cnotliwy przepisywacz śœwiętych ksiąg. I oto dom jego stał się polem wojny między Dobrem a Złem. Dobro opierało się na czystej duszy Hersza Dubrownera - i po tę duszę sięgnął Szatan. Zgubił ją i zdeprawował pieniędzmi. Szatan pojawił się najpierw jako sprzedawca losów loteryjnych. Skłonił Hersza, by kupił los, pozwolił mu wygrać i się wzbogacić. A Hersz za wygraną na loterii zakłada - skuszony przez Szatana - fabrykę i mechanicznie produkuje tałesy. Szatan zaśœ, pod postacią kupca Uriela Mazyka, rujnuje chałupników, wyrabiających tałesy ręcznie. Lecz Szatan nie może zwyciężyć Hersza Dubrownera. Gdy ten tkwił już po uszy w grzechach, sam wymierza sobie karę - popełnia samobójstwo.



"Mirełe Efros"

Rok: 1912 (premiera: 1912r.)

Reżyseria: Andrzej Marek

Scenariusz: Andrzej Marek

Zdjęcia: Stanisław Sebel

Scenografia: Lewenhardt

Produkcja: Siła-kino

Obsada aktorska: Estera Rachel Kamińska (Mirełe Efros), Regina Kamińska, Ida Kamińska (Szajndełe), Abraham Izaak Kamiński, Herman Wajsman, Dawid Lui, Jakub Libert, Sonia Ejdelman, Tania Tajtelbaum, Juliusz Adler.

Pierwowzór: Utwór Jakuba Gordina

Opis: Mirełe jest wdową, która po śœmierci męża dorobiła się majątku. Jej starszy syn żeni się z Szajndełe, dziewczyną, o jakiej marzył - wykształconą i z dużego miasta. Matka nie jest nią jednak zachwycona, bo jej rodzice to nie tylko biedacy, ale i krętacze. Między teśœciową a synową dochodzi do coraz częstszych konfliktów, a Josełe, kochający i matkę i żonę, daremnie stara się je godzić. Szajndełe, Josełe i jego młodszy brat, Daniel, domagają się od Mirełe podziału majątku po ojcu, bo chcą być samodzielni i zarabiać na własny rachunek. Teraz dopiero dowiadują się, że ojciec, kiedy umierał, był bankrutem, że wobec tego nie istnieje jego majątek, a tylko majątek Mirełe, którego dorobiła się, po spłaceniu długów, ciężką pracą i kosztem wyrzeczeń. Mirełe dzieli jednak ten majątek między synów. Po pewnym czasie pieniądze zostają jednak roztrwonione, a matka nie mogąc dłużej znieśœć atmosfery, jaka zapanowała w domu, wyprowadza się wraz ze starą, wierną jej służącą. Mijają lata. Syn Josełe i Szajndełe ma trzynaśœcie lat. Odbywa się jego bar micwa. Z okazji tej uroczystośœci Josełe i Szajndełe szukają pojednania z Mirełe. J. Gordin napisał dwa zakończenia. W pierwszym Mirełe pozostawała nieugięta, a sztuka kończyła się jej pełnymi rezygnacji słowami: - "Jestem już starą Żydówką". W drugiej wersji Szajndełe kruszy serce Mirełe, a wnuk przyprowadza ją do domu, gdzie wszyscy krewni zgromadzili się na uroczystym obiedzie. W rodzinie zapanowała radośœć i zgoda.

Nie wiadomo, jak kończył się film, ponieważ żadna jego kopia w Polsce nie zachowała się.

Ogromną zaletą tego filmu, jest to, iż w jego obsadzie znalazło się kilku członków aktorskiej rodziny Kamińskich: Estera, Regina, Abram i młodziutka wówczas Idą, której powierzono rolę chłopca Szfojmełe.



"Bigamistka"

Rok: 1913 (premiera: 1913r.)

Reżyseria: H. Fiszer

Zdjęcia: Stanisław Sebel

Produkcja: Kosmofilm

Obsada aktorska: Wiera Zasławska (Roza, żona Baskima), Izrael Arko, Misza Fiszzon (Józef Gutman, kochanek Rozy), Ajzyk Samberg, Helena Gotlib, Ida Kamińska.

Pierwowzór: ekranizacja sztuki Majzela

Opis: Roza kocha żonatego mężczyznę. Matka zmusza ją jednak do pośœlubienia piekarza, który jest jej obojętny. Roza ucieka z kochankiem do innego miasta. I on, i ona pozostawiają swoje dzieci. Mąż sądzi, że żona umarła, żarliwie modli się za jej duszę. Mija kilkanaśœcie lat. Rozie życie nie ułożyło się pomyśœlnie. Kochanek ją porzucił, a ona pogrążyła się w nędzy. Wraca do męża.



"Córka kantora" (Den chazons tochter)

Rok: 1913 (premiera: 1913r.)

Reżyseria: H. Fiszer

Zdjęcia: Stanisław Sebel

Produkcja: Kosmofilm

Obsada aktorska: Samuel Landau (kantor Nuchem Ostorlin), Regina Kamińska (Gintełe, córka Kantora), Sonia Szlosberg, Szaja Rotszejn, Lea Kompanijec.

Pierwowzór: S. Libin - "Złamane serca"

Opis: Akcja toczy się w Nowym Jorku. Gintełe jest dziewczyną nowoczesną, odrzucającą stare obyczaje i sposoby życia. Nie wie nawet, z jakiego miasteczka pochodzi jej ukochany Beniamin, ważne jest bowiem tylko to, że się kochają. Rodzice chcą ją dobrze wydać za mąż za bogatego chłopca, ale ona stanowczo odmawia, twierdząc, że tylko z Beniaminem, choć ubogim, będzie szcz궜liwa. Ojciec stanowczo sprzeciwia się temu małżeństwu. Gintełe otrzymuje nagle od Beniamina list, w którym informuje on ją, że ma żonę i dwoje dzieci. Nie kocha żony, ale wiele jej zawdzięcza. Przyrzeka się z nią rozwieśœć, nie potrafi jednak zdobyć się na ten krok. Gintełe przekonuje się, że jest w ciąży. Ojciec wypędza ją z domu. Dziewczyna, mimo namów, nie decyduje się na dokonanie zabiegu i rodzi dziecko. Minęło sześœć lat. Zjawia się Beniamin, czuje się winny. Gintełe coraz poważniej choruje. Zdaje sobie sprawę, że wkrótce umrze. Wraca do rodziców. Ojciec chce ją przyjąć, a dziecko oddać do sierocińca. Gintełe się na to nie zgadza. W szpitalu odwiedzają ją rodzice, krewni. Przychodzi też Beniamin. Ośœwiadcza, że weźmie dziecko do siebie. Ostatnie słowa Gintełe: "W takim razie umieram szcz궜liwa ".



"Kara boża" (Gots sztrof)

Tytuł alternatywny: "Przekleństwo losu"

Rok: 1913 (premiera: 1913r.)

Język: jidysz

Reżyseria: H. Fiszer

Zdjęcia: Stanisław Sebel

Produkcja: Kosmofilm

Obsada aktorska: Regina Kamińska (Adel), Samuel Landau (Gindman, mąż Adel), Tea Izraelis, Helena Gotlib, Mark Majerson, Aron Polakow, Herman Wajsman, Ida Kamińska, Jakub Libert.

Pierwowzór: Utwór Jakuba Gordina

Opis: Łatwowierna i zakochana Adel została uwiedziona. Dziecko, które urodziła z tego związku, porzuciła na pastwę losu. Wychodzi za mąż za rabina. Pewnego dnia spotyka prostytutkę uliczną i rozpoznaje w niej swoją córkę. Mąż ją wypędza. Córka, nie chcąc komplikować życia matce, popełnia samobójstwo, trując się gazem.



"Fatalna klątwa" (Hercełe mejuches)

Rok: 1913 (premiera: 1913r.)

Język: jidysz

Reżyseria: H. Fiszer

Zdjęcia: Stanisław Sebel

Produkcja: Kosmofilm

Obsada aktorska: Samuel Landau, Regina Kamińska, Herman Wajsman, Izaak Sandberg, Herman Fiszelewicz.

Pierwowzór: Mojżesz Richter - "Przysięga"



"Nieznajomy" (Der unbekanter)

Tytuł alternatywny: "Miłośœć i śœmierć"

Rok: 1913

Premiera: 1913.

Język: jidysz

Reżyseria: H. Fiszer

Zdjęcia: Stanisław Sebel

Produkcja: Kosmofilm

Obsada aktorska: Estera Rachel Kamińska, Regina Kamińska, Wiera Zasławska, Herman Wajsman, Jakub Libert.

Pierwowzór: Utwór Jakuba Gordina

Opis: Akcja rozgrywa się w małym miasteczku na południu Rosji pod koniec XIX wieku. Po śœmierci matki bogatym, sześœćdziesięcioletnim kupcem, Szmulem Aszkenazim oraz swym rodzeństwem zajmuje się najstarsza jego córka, Berta - ładna, skromna, ale kaleka (jest trochę garbata). O jej rękę stara się Bernard Zilberman, którego ojciec jest kierownikiem kantoru Aszkenaziego. Berta chciałaby wreszcie założyć własną rodzinę, ale ojciec nie zgadza się na ich małżeństwo. Sam zaśœ żeni się z wdową, którą przywozi wraz z jej córką Niną, z sąsiedniego miasteczka. Kiedy Bernard wraca z praktyki zawodowej w Niemczech, okazuje się, że zakochał się z wzajemnośœcią w Idzie, młodszej siostrze Berty, i chce się z nią ożenić. Berta ciężko to przeżywa, ojciec zaśœ na wieśœć o tym zostaje sparaliżowany. Bernard i Ida pobierają się. Aszkenazi zatrudnia niemieckiego inżyniera, Luisa Karszunskiego. Miałby unowocześœnić jego młyn parowy i zreorganizować w nim pracę, ale natrafia na opór i niezrozumienie. Wiąże się natomiast z Idą, która, mimo że urodziła córkę, czuje się nieszcz궜liwa w małżeństwie. Między Bernardem - wrażliwym, łagodnym i niezbyt zaradnym - a Luisem, człowiekiem bez zahamowań i skrupułów, dochodzi do coraz częstszych nieporozumień. Luis postanawia wrócić do Niemiec, co przeraża Idę. Bernard śœwiadomy zdrady żony, doprowadza do bójki z Luisem, który proponuje, by los rozstrzygnął ich spór i prawo do Idy. Godzą się jednak i Luis odchodzi. Bernard zdaje sobie sprawę, że jego życie jest i tak już zrujnowane, bo nigdy nie zapomni krzywdy doznanej od Idy, ale sam też nie ma czystego sumienia, wie, jakie cierpienia zadał Bercie. Nadchodzi list od Luisa, w którym przyznaje, że jednak miłośœć silniejsza jest od egoizmu i że wobec tego odbiera sobie życie. Zrozpaczonej Idzie Berta podaje jej dziecko ze słowami: "ŒŚmierć jednego nie pociąga za sobą życia innych". Trzeba żyć myśœląc nie tylko o sobie.



"Ubój" (Di szichte)

Rok: 1913 (premiera: 1913r.)

Reżyseria: H. Fiszer

Zdjęcia: Stanisław Sebel

Produkcja: Kosmofilm

Pierwowzór: Utwór Jakuba Gordina

Opis: W Mohylewie, na południu Rosji, rodzice wydają swą ukochaną córkę Esterkę za bogatego i o ponad trzydzieśœci lat starszego od niej handlarza drzewem, Rapaporta, człowieka bezwzględnego, pozbawionego wrażliwośœci i ludzkich uczuć. Lekceważy i poniża swą żonę, a kiedy dzieci, które ona rodzi, chorują lub umierają, pastwi się nad nią i poniża. Podobnie postępują wobec niej jego dzieci z pierwszego małżeństwa, rodzice zaśœ Esterki są bezradni i ulegli i choć Rapaport nimi gardzi, namawiają ją do uległośœci i pokory. Jedynym życzliwym i kochającym ją człowiekiem jest kuzyn Szmuel Josl, uczący się na szocheta. Doprowadzona do kresu wytrzymałośœci, zabija rytualnym nożem swego męża, wyznaje miłośœć ukochanemu, po czym traci zmysły.



"Wyklęta córka" (Di fersztojsene tochter)

Rok: 1915 (premiera: 1915r.)

Język: jidysz

Zdjęcia: Stanisław Sebel

Produkcja: Kosmofilm

Obsada aktorska: Wiera Kaniewska, Helena Gotlib, Adolf Berman, Herman Fiszelewicz

Pierwowzór: Utwór Goldfadena



Pierwsze żydowskie filmy wyraźnie zaznaczyły dwa ważne nurty tematyczne; a mianowicie: motywy religijne oraz sferę spraw obyczajowych, w znacznym stopniu regulowanych wyznaniem. W płaszczyźnie ikonicznej odbijały one wyglądy miejsc kultu, charakterystyczne ubiory, powszedni sposób bycia, a więc to wszystko co składa się na specyfikę narodowego folkloru i relikty kultury duchowej i materialnej. Wybuch wojny przerwał niestety ten nurt.



"Małżeństwo na rozdrożu" (Zajn wajbs man)

Rok: 1916 (premiera: 1916r.)

Opis: Druga ekranizacja sztuki "Bigamistka" Majzela.

Obsada aktorska: Izaak Sandberg (piekarz Izrael Baksim), Antonina Klońska (Roza, żona Baksima), Ida Kamińska (Bela, córka Baksimów), Helena Gotlib (Chaja, matka Rozy), Samuel Landau (Józef Gutman, kochanek Rozy), Kurz (Liza, żona Gutmana), Rotberg (Szymon, syn Gutmanów), D. Szajewicz (dyrektor fabryki)

Pierwowzór: Majzel - "Bigamistka"



"Tajemnice Nalewek"

Rok: 1921 (premiera: 1921. 11. 07)

Reżyseria: Franciszek Zyndram-Mucha

Scenariusz: Franciszek Zyndram-Mucha

Zdjęcia: Stefan Dękierowski , Adam Drzewicki

Produkcja: Falanga

Obsada aktorska: Lucyna Grankowska, Jadwiga Rośœciszewska, J. Czerniówna, Leon Trystan, Graziano Pachole, Stanisław Dobrzyński, Aleksander Zabłocki, Aleksander Dzięciołowski.

Pierwowzór: Henryk Nagiel - "Tajemnice Nalewek"

Opis: Film o tematyce żydowskiej pośœwięcony walce z przesądami.



W pierwszych latach powojennych niewiele pracowano w dziedzinie filmowej. Wydarzeniem artystycznym stal się dopiero pełnometrażowy film "ŒŚlubowanie" (Tkijes khaf) wyprodukowany w roku 1924 przez warszawską wytwórnię "Leo-Forbert" (premiera: 1924.02.26)

Język: jidysz

Reżyseria: Zygmunt Turkow

Scenariusz: Henryk Bojm

Zdjęcia: Seweryn Steinwurzel

Produkcja: Leo-Forbert

Obsada aktorska: Estera Rachel Kamińska (wdowa przekupka), Ida Kamińska (córka przekupki), Mojżesz Lipman (ojciec łamiący śœlubowanie), Henryk Tarło (syn łamiącego śœlubowanie), Władysław Godik (przyjaciel syna), Zygmunt Turkow (prorok Eliasz), Zygmunt Turkow (biedak na uczcie u bogaczy), Zygmunt Turkow (rabin), Zygmunt Turkow (obłąkany), Samuel Landau (spekulant śœwiętoszek), Dawid Lederman (swat).

Film reklamowano jako "potężny dramat z życia wileńskiego". Dramat ten wymagał aż 12 aktów (akt równał się około 10 minutom projekcji), czyli przekraczał przyjęty w tych latach czas, mieszczący się w pojemnośœci jednego seansu kinowego.

Tytuły poszczególnych aktów: Zjawienie się proroka Eliasza, Biesiada u rabina, ŒŚlubowanie, Romans Jeszybotnika, Życie w Jeszybotach, W bet hamidraszu Gaona Wileńskiego, W nocy na starym cmentarzu żydowskim, Pożar lasu, Przestroga zmarłego kolegi, Wizja, Feralny śœlub, Cudowne połączenie pod wpływem Eliasza.

Opis: Treśœcią "ŒŚlubowania" były losy miłośœci dwojga młodych, przeznaczonych sobie jeszcze przed narodzeniem decyzją umowy zawartej między przyszłymi ojcami w obecnośœci rabiego, którego prosili o błogosławieństwo ich związków małżeńskich. ŒŚlubowali oni, że jeżeli przyjdą na śœwiat syn i córka, to zostaną mężem i żoną po osiągnięciu stosownego wieku. Gwarantem tego postanowienia uczynili proroka Eliasza, mającego roztoczyć nadprzyrodzoną opiekę nad młodą parą. Wydarzenia rozdzieliły jednak obie zaprzyjaźnione rodziny. Jedna z nich przenosi się z Wilna do Warszawy. Pierwotne intencje ulegają zakłóceniu. Przyczyny materialne powodują odmienne zamiary rodziców wobec syna i córki. Wzbogacony ojciec przystojnego puryca wynajduje dla niego posażną pannę, mającą powiększyć ich majątek. Natomiast zubożała wdowa po jego dawnym przyjacielu z jeszybotu, pragnie wydać córkę za niesympatycznego, starszawego bogacza. Wbrew tym knowaniom młodzi odnajdują się i poznają, a wreszcie wiążą wzajemnym uczuciem, bowiem zgodnie z talmudycznym zapisem zostali sobie przeznaczeni na czterdzieśœci dni przed przyjśœciem na śœwiat. Prorok Eliasz czuwa, aby temu prawu stało się zadośœć i ingeruje w ich losy, pojawiając się siedmiokrotnie w różnych postaciach. Dramatyczny wątek miłosny wzbogacony został legendarno-fantastycznymi pierwiastkami. Egzotyka obyczajowych obrzędów rozgrywa się na Ile malowniczych zaułków starego Wilna i jego okolic oraz pejzażu warszawskiego. Nie brakowało w filmie niesamowitych i efektownych ujęć, wykonanych przy zastosowaniu trików, właśœciwych technice kinematograficznej. Perypetie akcji wiodły m.in. przez stary cmentarz żydowski, ekscytując żywiołem palącego się lasu, zjawianiem się duchów podczas uroczystośœci weselnych. Walory plastyczne i ekspresyjne tych obrazów były zasługą zręcznośœci operatorskiej Seweryna Sleinwurzela, który umiejętnie posługiwał się walorami sztucznego ośœwietlenia dla uzyskania zamierzonego nastroju sytuacyjnego.



W 1937r. nakręcono kolejna wersję filmu w reżyserii Henryka Szaro i Zygmunta Turkowa

Scenariusz: Henryk Bojm

Dialogi: Henryk Bojm , I. M. Neuman

Kierownictwo artystyczne: Zygmunt Turkow

Zdjęcia: Stanisław Lipiński

Scenografia: Jacek Rotmil , Stefan Norris

Kostiumy: Okey

Muzyka: Izo Szajewicz

Piosenki: M. Szymel

Produkcja: Leo-Film

Obsada aktorska: Zygmunt Turkow (prorok Eliasz), Kurt Katsch (Mendel), Estera Perelman (Mirełe, żona Mendla), Icchak Grudberg (Jakub, syn Mendla), Mojżesz Lipman (Chaim), Berta Litwina (Estera, zona Chaima), Dina Halpern (Rachela, córka Chaima), Samuel Landau (Szmul Weber), Menasze Oppenheim (Dawid, syn Szmula), Maks Bożyk (swat), Symcha Fostel (administrator), Maks Bryn , Chór Wielkiej Synagogi Warszawskiej.



Leon Forbert, zachęcony sukcesem "ŒŚlubowania", przystąpił w 1925 r. do produkcji następnego filmu żydowskiego. Był to "Jeden z trzydziestu sześœciu" (Łamedwownik).

Premiera: 1925.12.03

Reżyseria: Henryk Szaro

Scenariusz: Henryk Bojm

Zdjęcia: Seweryn Steinwurzel

Scenografia: Ferdynand Vlassak , M. Weintraub , A. Tanenbaum

Produkcja: Leo-Forbert

Obsada aktorska: Jonas Turkow (drwal Benedykt), Mojżesz Lipman (reb Nuchen Parnes), Helena Gotlib (żona Parnesa), Irma Gren (Estera, córka Parnesa), Klara Segałowicz (Sara Grzesznica), Aleksander Maniecki (komendant garnizonu), Michał Halicz (Mikołaj Martynow, porucznik zakochany w Esterze), Chaim Sandler (nosiwoda), Józef Zaremba, Kazimierz Jankowski.

Opis: Scenarzysta Henryk Bojm wykorzystał starą przypowieśœć o sprawiedliwych, którzy wzięli na siebie przewiny innych ludzi, aby ocalić całą społecznośœć od zagłady. Żyjący w biedzie i anonimowi zdecydowani są pośœwiecić się za innych, bowiem jeżeli któryśœ sprawiedliwy zechce ratować bliźnich dobry ten uczynek musi przypłacić własną śœmiercią. Akcja filmu toczy się w czasie powstania styczniowego. Rosyjski dowódca obłożył kontrybucją miasteczko zamieszkałe przez Żydów; pieniądze przywłaszczył sobie adiutant, a jedenastu zakładnikom groził sąd polowy za rzekome niewypłaceni haraczu i sfałszowanie podpisu komendanta.

Za tło zdjęć plenerowych posłużyły fragmenty Kazimierza Dolnego i Sandomierza. Reżyseria powierzona została młodemu, bo liczącemu wówczas 26 lat, Henrykowi Szaro (Szapiro). Przeszedł on dobrą szkolę u mistrzów rosyjskiego teatru Meyerholda i Arbatowa, znanych z oryginalnych inscenizacji i nowatorskich metod pracy nad warsztatem aktorskim. Do Warszawy przyjechał Szaro w 1924r. z rosyjskim teatrzykiem "Niebieski Ptak" i niebawem stał się jednym z najpłodniejszych reżyserów filmowych w Polsce. Obranie podobnego tematu na kanwę filmu wskazuje na intencje przypomnienia społeczeństwu polskiemu wspólnoty losów obu nacji, poddanych dramatycznym przejśœciom w epizodach historycznych wydarzeń.



Podobny motyw można odnaleźć w innym jeszcze obrazie pochodzącym z wytwórni Forbert-Film:



"W lasach polskich" (Tu pojlisze welder)

Rok: 1929 (premiera: 1929.01.08)

Reżyseria: Jonas Turkow

Scenariusz: Henryk Bojm

Zdjęcia: Ferdynand Vlassak

Scenografia: Leo Forbert

Produkcja: Forbert-Film

Obsada aktorska: Diana Blumenfeld (Rachela), Silven Rich (Mordche), Mojżesz Lipman (Abram, ojciec Mordche), S. Prisament (kabalista Reb Icie), Helena Gotlib (Brajnia, służąca w domu Abrama), Abram Ajzenberg (pachciarz, ojciec Racheli), B. Sztejn M. (cadyk z Kocka), A. Rotman (Reb Duwidł, syn cadyka z Kocka), D. Szajewicz (żona Duwidła), Klara Segałowicz (Duszka, córka Duwidła), Luba Ditris (Ryfkełe, córka Duwidła), Tadeusz Wesołowski (hrabia Komarowski), Samuel Landau (Józef Strahl), Róża Soszana (Felicja, żona Strahla), J. Vermont (Kahane), Aleksander Maniecki (leśœniczy Marcin), Dawid Lederman (Nosiwoda), Anna Rapel (dziewczyna opętana przez Dybuka), Chaim Sandler (weteran), Jerzy Leszczyński (Berek Joselewicz), I. Grabowska (Wanda, królowa Wisły), Jakub Kurlender (Mesjasz), A. Bożeński (Mojżesz), R. Kamiński (Abraham), H. Openheimówna (Rachela).

Pierwowzór: Józef Opatoszu "W lasach polskich".

Opis: Abram pędzi życie spokojne wśœród borów Lipowieckich. Syna chowa w bojaźni Bożej, lecz ognisty chłopak niewiele stosuje się do ojcowskich życzeń. Od najwcześœniejszych lat zna Mordche córkę pachciarza, Rachelę. Z czasem przychodzi miłośœć. Uczuciom młodych towarzyszy niechęć Abrama, który postanawia wysłać jedynaka do dworu cadyka kockiego. Pewnego dnia następuje rozstanie. Mordche jedzie do Kocka. W Kocku życie płynie podwójnym szlakiem. Na dworze cadyka Mordche przysłuchuje się śœpiewom talmudystów i kabalistów, u Strahla zaśœ, człeka postępowego, zapoznaje się ze śœwiatem powstańczym. Kabalista reb Icie twierdzi, że miłośœć jest pierwszym stąpnięciem na drodze ku zespoleniu z Wiekuistym. Mordche pod wpływem opowieśœci o bohaterskim żydowskim pułkowniku Berku Jselewiczu i "Wielkiej Improwizacji" Adama Mickiewicza staje się spiskowcem. Zbliżają się wielkie czasy. Wybucha powstanie styczniowe. Mordche staje na pierwsze wezwanie. Pada od kuli kozackiej. Na pobojowisko przyjeżdża polski furgon ambulansowy. W samarytance, opatrującej jego rany, Mordche rozpoznaje Rachelę.



"Horodok"

Rok: 1930

Produkcja: Joseph Shapiro

Opis: do miejscowośœci Horodok - polskie sztetl leżące między Mińskiem i Wilnem, przyjeżdża krewny z Ameryki. Podręczną kamerą, Amerykanin Joseph Shapiro, zarejestrował jego przeżycia. Ten domowy film o krewnych i przyjaciołach dostarcza rzadkiego przelotnego spojrzenia zniszczonego śœwiata. Widok rynku, konnych wozów, drewnianych domów krytych strzechą przedstawiają biedny, ale pobożny sposób życia w tym żydowskim miasteczku.



"Kurów"

Rok: 1932

Produkcja: Jack Weisbord

Opis: Jest to fascynujący portret sztetla zrobiony przez Amerykanina. Film pokazuje ulice i sklepy typowego polskiego miasteczka; współczesnego Tewje z jego koniem; zmęczony biedak spoczywający na ławce; kilka rodzinnych portretów; stary cmentarz; jak również kontrast między miejscowym kośœciołem i starą synagogą.



"Sabra" (Chalucim)

Rok: 1933 (premiera: 1933.11.21)

Reżyseria: Aleksander Ford

Scenariusz: Aleksander Ford, Olga Ford

Dialogi: Mary Suchowolska

Zdjęcia: Franciszek Ksawery Weihmayr

Scenografia: Jacek Weinreich

Muzyka: Szymon Laks

Wykonanie muzyki: Gerszon Sirota (śœpiew), S. Kupfer (śœpiew)

Montaż: Zygmunt Mayflauer

Kierownictwo produkcji: Władysław Markiewicz

Produkcja: Blok-Muzafilm , Sabra-Film

Obsada aktorska: Hanna Rowina (Miriam, żona fellaha), Ewsej Bertonoff (fallah Mohamed), A. Meskin (agronom), Bar Adon (szejk), R. Klatzkin (zecer), R. Goldberg (Luba, żona zecera), L. Hurwitz (Fatima, córka fellaha), R. Dawidow (Derwisz), Mulla Zeitlin (muzyk), S. Finkel (niemowa), L. Finn (siłacz), M. Teomi (elegant), M. Forfeld (Estera, żona agronoma), E. Bat-Eva , V. Disler , S. Rafaeli , A. Nachtomi.

W filmie występowali aktorzy teatru żydowskiego "Habima" i ludnośœć arabska. Film został zrealizowany w Palestynie (wykorzystane zostały autentyczne zdjęcia uroczystośœci mahometańskiego śœwięta Nabi Mussa w Jerozolimie), dialogi w języku polskim, arabskim, żydowskim.

Opis: Sabra to kaktus rosnący na pustyni, to także dziecko żydowskie urodzone na ziemi palestyńskiej. Do Palestyny przybywa grupa żydowskich imigrantów z Polski. Kupują kawałek pustynnej ziemi i rozpoczynają jej ujarzmianie. Najważniejszym problemem jest woda. Pustynny wiatr bezustannie zasypuje kopany dół. Przyjeżdżają żony osadników. Pustynne warunki życia i nieludzki wysiłek doprowadzają do konfliktów, nawet do obłędu i śœmierci. Arabowie podczas rytualnych obrzędów błagają Allacha o deszcz, lecz modły przeradzają się w szał nienawiśœci do Żydów. Ruszają do obozowiska osadników, którzy śœwiętują pierwsze zwycięstwo: dokopali się do wody. Krwawa bójka zostaje przerwana dopiero, gdy Arabowie dowiadują się o wodzie. Film miał się kończyć podczas bójki, śœmiercią głównych bohaterów: arabskiej dziewczyny i żydowskiego chłopca oraz zasypaniem studni przez pustynny wiatr. W zmienionym przez producentów zakończeniu oglądamy, jak dziewczyna opatruje rannego chłopca, a przed oczami osadników przesuwają się wizyjne obrazy wspaniałej przyszłośœci, jaka ich czeka w Palestynie.



"Droga młodych"

Rok: 1936 (film nie został dopuszczony na ekrany przez cenzurę. We Francji był wyśœwietlany pod tytułem Nous arrivons)

Reżyseria: Aleksander Ford

Scenariusz: Wanda Wasilewska, Józef Pat

Zdjęcia: Stanisław Lipiński

Muzyka: Henryk Kon

Produkcja: Sanatorium im. Medema w Miedzieszynie

Opis: Dyrektor sanatorium, Noah, wyjaśœnia, że głównym celem jest nie tylko przywracanie dzieciom zdrowia, ale także wpajanie im zasad przyjaźni, solidarnośœci i godnośœci ludzkiej. Do sanatorium przyjęta zostaje nowa trójka żydowskich dzieci - dziewczynka i dwóch chłopców. Są głodne, chore, brude. Nie wierzą, że mogą się tu najeśœć do syta, że nikt im nie ukradnie jedzenia, że tu nawet króliki mają co jeśœć, że jest tak czysto, tak jasno, tak radośœnie. Normalny dzień sanatorium: lekcje, gimnastyka, zajęcia w ogrodzie; dzieci bawią się, czytają, rysują. Powoli nowo przybyła trójka wciągnięta zostaje do nauki, pracy i zabawy. W Zagłębiu trwa strajk górników. Jedna ze starszych dziewczynek proponuje, by każde dziecko oddało jeden dzień swego pobytu dzieciom z Zagłębia. Kiedy te przybywają, powitane zostają pod ogromnym napisem "Przyjaźń". Początkowo nieufne, szybko tworzą jeden krąg nowych (grają je dzieci). Lalki się buntują, nie chcą słuchać rozgniewanego dyrektora, przepędzają go i bawią się z dziećmi na widowni. Kiedy kończy się turnus, trójka dzieci musi wracać do dawnego życia. Są smutne, lecz słyszą narastający śœpiew: "Idziemy z ogniem w dal, idziemy spragnieni miłośœci" (- Mir Kumen On). Coraz więcej dzieci trzymających się za ręce, coraz mocniejsza pieśœń.



"Za grzechy" (Ał chet)

Rok: 1936

Premiera: 1936.04.28

Język: jidysz

Reżyseria: Aleksander Marten

Scenariusz: I. M. Neuman

Zdjęcia: Stanisław Lipiński

Scenografia: Jankiel Adler , Czesław Piaskowski

Muzyka: Henryk Kon

Kierownictwo produkcji: W. J. Tanenbaum , Saul Goskind

Produkcja: Kinor

Obsada aktorska: Abram Morewski (ojciec), Rachela Holzer (żona ojca), Klara Segałowicz (przełożona), Szymon Dżigan (Szamaj), Izrael Szumacher (Awrejmł), Kerel Buzgan (oficer), Kurt Katsch (przybrany ojciec), Ruth Turkow (przybrana córka), Hubert Schoner (narzeczony), Herbert Scherzert, Dina Halpern, Fania Rubina (śœpiew), Ajzyk Samberg.

Opis: Pomysłem wyjśœciowym była modlitwa odmawiana w Jom Kipur. Akcja dzieje się w żydowskim miasteczku w Małopolsce podczas wojny w roku 1916. Obywający służbę wojskową Leon Anton dostaje rozkaz wyjazdu na front. Przedtem poznaje Esterę, córkę rabina, która kocha się w nim, wbrew woli ojca. Oficer armii austryjackiej, ginie na froncie. Po Jom Kipur Estera wyjeżdża, żeby w tajemnicy przed rodziną odbyć poród. Niemowlę zostaje powierzone opiece obcych ludzi, sama udaje się za ocean, do Ameryki, gdzie pragnie ułożyć sobie życie. Po pewnym czasie dwaj przyjaciele, krawczyk i mełamed małomiasteczkowego chederu, znajdują porzucone dziecko. Dzieje się to w trakcie ucieczki ludnośœci żydowskiej przed wojskami rosyjskimi. Po dwudziestu latach przypomina sobie o porzuconej córce i pragnąc odzyskać ją powraca do Europy. Znając jedynie imię córki poszukuje ją daremnie przez czas dłuższy. Zbiegiem okolicznośœci poznaje młodego muzyka, który jest właśœnie narzeczonym poszukiwanej Racheli. Estera, nie wiedząc o tym, ofiarowuje się zabrać go do Ameryki, czym sprawia, że Rachela pragnąc zapobiec rozstaniu z ukochanym postanawia wyperswadować o nieznanej kobiecie, nie domyśœlając się w niej własnej matki. Niebawem jednak Estera rozpoznaje w Racheli utracone dziecko, ale rezygnuje z wyjawienia jej tego. Znając prawdę pozwala muzykowi połączyć się z odnalezioną córką, aby radośœć uczynić szcz궜ciu młodych.

Jak pisano: "Charakter tej konkurencji jest zresztą bardzo mglisty i rzecz wyjaśœnia się prawie bez konfliktów".



"Judei gra na skrzypcach" (Idł inifn fidł)

Rok: 1936 (premiera 1936.09.30.)

Język: jidysz

Reżyseria: Józef Green, Jan Nowina-Przybylski

Scenariusz: Józef Green

Zdjęcia: Jakub Joniłowicz (w czołówce imię: Jacek)

Scenografia: Jacek Weinreich

Muzyka: Abraham Ellstein

Słowa piosenki (-ek): Icyk Manger

Kierownictwo artystyczne: Jakub Kalich, Czesław Piaskowski (nie występuje w czołówce)

Kierownictwo produkcji: Edward Hantowicz, Józef Frankfurt

Produkcja: Green-Films

Obsada aktorska: Molly Picon (Judeł - Itke), Maks Bożyk (Ajzyk Kałamutker), Samuel Landau (narzeczony Gold), Symcha Fostel (Arje, ojciec Itke), Maks Brian (Marszelik), Dora Fakiel (narzeczona Tajbełe), Abraham Kurc (restaurator), Symche Natan (dyrektor teatru), Chana Lewin (wdowa), Leon Liebgold (Froim, syn Ajzyka), Basia Liebgold (matka Tajbełe; nie występuje w czołówce). Pierwowzór: Konrad Tom - "Judeł gra na skrzypcach"

Opis: Judei, w przebraniu męskim, wędruje z ojcem i dwoma innymi grajkami, starając się w ten sposób zarobić na skromne utrzymanie. Ona śœpiewa i gra na skrzypcach, on na kontrabasie. W miasteczku natykają się na podobny duet: chłopiec gra na skrzypcach, jego ojciec zaśœ na klarnecie. Najpierw konkurują ze sobą, po pewnym czasie tworzą jednak jeden zespół - Judeł zakochała się w chłopcu, lecz on nie zwraca oczywiśœcie na nią uwagi. Co więcej - zaczyna darzyć zainteresowaniem pewną pannę, która nie chce wyjśœć za mąż za bogatego, narzuconego jej przez rodziców narzeczonego, przyłącza się do wędrownej grupy. Wszyscy razem docierają do Warszawy, gdzie klarnecista decyduje się osiąśœć, znajdując ciepły kąt u znajomej wdowy. Niedoszła panna młoda zostaje zaangażowana do teatru muzycznego, lecz kiedy zjawia się jej ukochany ucieka razem z nim. Judeł przez przypadek znajduje się na scenie i swym komicznym zachowaniem wziętym za śœwietną grę, oraz piosenką "Jidł mit'n fidł" odnosi wielki sukces. Dopiero teraz chłopiec dowiaduje się, że Judeł jest dziewczyną. Wyznają sobie miłośœć. Mają się odbyć ich zaręczyny, ale ona otrzymuje kontrakt na wyjazd do Ameryki. Odpływa transatlantykiem. I wtedy okazuje się, że ukochany płynie tym samym statkiem jako członek orkiestry.

Realizatorzy zadbali o pokazanie w obrazie kilku scen rodzajowych, do których należy i obrzęd tradycyjnego wesela żydowskiego, z którego grajkowie fortelem uprowadzają pannę młodą, niechcąca, związać się ze starym oblubieńcem. Wpadające w ucho melodie i piosenki śœpiewa Molly Picon, specjalnie sprowadzona z Ameryki. Innym walorem filmu jest humor sytuacyjny i słowny (ten ostatni prezentował zwłaszcza Maks Bożyk jako Ajzyk Kałamutker).

Recenzujący "Judela" w tygoniku "Kino" T. Myśœl pisał m.in. "do najlepszych partii filmu należy wesele rytualne, na którym rytm zbiorowego tańca brodatych Żydów i starych Żydówek, którzy wpadają pod wpływem muzyki w ekstazę, jest niepokojący w swej ekspresji". Następnie zachwyca się opanowaną grą Molly Picon i jej pięknym głosem. W jego pamięci pozostała kreacja Bożyka, w roli klarnecisty i wesołka, który "na pięć stów musi popełnić co najmniej dziesięć kłamstw". W "Ostatnich Wiadomośœciach" inny recenzent uważa, że film jest sensacją w produkcji krajowej, bowiem nakręcono go w jeżyku żydowskim przez "stuprocentowego Polaka - Jana Nowinę-Przybylskiego, któremu udało się wydobyć specyficzną atmosferę żydowskiego getta".



Szczególnie pomyśœlnym okazał się rok 1937, w którym wyprodukowano aż cztery filmy. Były to:



"Weseli biedacy" (Frejliche kabconim)

Rok: 1937 (premiera 1937.03.24)

Język: jidysz

Reżyseria: Leon Jeannot

Scenariusz: Mosze Broderson

Zdjęcia: Adolf Forbert

Muzyka: Henryk Kon

Scenografia: Czesław Piaskowski

Kierownictwo artystyczne: Leon Jeannot

Kierownictwo produkcji: W. Tenenbaum , Saul Goskind

Produkcja: Kinor

Obsada aktorska: Szymon Dżigan (zegarmistrz), Izrael Szumacher (przyjaciel zegarmistrza), Jenna Lovic (córka zegarmistrza), Menasze Oppenheim, Chana Lewin, Maks Bożyk, Sz. Goldstejn, A. Hart, Symche Natan , Leon Kaswiner , Ruth Turkow.

Opis: "Weseli biedacy" stanowili przykład filmu, do którego scenariusz konstruowany był z myśœlą o stworzeniu pretekstu dla wykorzystania talentów komicznych ulubieńców publicznośœci. Byli nim tym razem S. Dżigan i I. Szumacher. Małomiasteczkowy zegarmistrz i jego przyjaciel lubią sobie pofilozofować, szczególnie w czasie długich spacerów. Podczas jednego zwraca ich uwagę duża, tłusta plama na ziemi. Kiedy zaczynają jej się dokładnie przyglądać i ją badać, okazuje się, że gleba nasiąknięta jest naftą. Nie posiadają się z radośœci. Są przekonani, że odkryli bogate złoże ropy naftowej. W tajemnicy przygotowują się do jego eksploatacji. Okazuje się, że nie jest to łatwa sprawa, więc po licznych perypetiach trafiają do domu wariatów. Po pewnym czasie wychodzą z niego, wyjaśœnia się też tajemnica owego złoża. Otóż chłop wiózł na furmance nieszczelną bańkę z naftą, nafta w pewnym momencie się wylała, a naiwni ludzie uwierzyli w bogate złoża i w możliwośœć szybkiego wzbogacenia się.



"Błazen purymowy" (Der purymszpiler)

Rok: 1937 (premiera: 1937.09.18)

Język: jidysz

Reżyseria: Jan Nowina-Przybylski , Józef Green

Scenariusz: Józef Green

Zdjęcia: Seweryn Steinwurzel

Scenografia: Jacek Weinreich

Kostiumy: Fritz Kelinman

Muzyka: Nicolaus Brodsky

Piosenki: Icyk Manger

Kierownictwo muzyczne: Henryk Wars

Kierownictwo produkcji: Edward Hantower

Produkcja: Green-Films

Obsada aktorska: Miriam Kressin (Estera), Hymie Jacobson (błazen purymowy), Jonas Turkow (cyrkowiec), Ajzyk Samberg, Maks Bożyk, Samuel Landau, Berta Litwina, Eli Liten, Jakub Rajnglas, Jakub Fiszer, Maks Brian.

Opis: W małym miasteczku zjawia się Gecl - Błazen Purymowy. Nie może nigdzie znaleźć pracy, aż w końcu zatrudnia go biedny szewc Nuchim. Gecl zakochuje się w jego córce Esterze, lecz ta traci głowę dla wędrownego cyrkowca, który z liczną trupą zawitał do miasteczka. Mimo zakazu ojca spotyka się z nim. Po kilku dniach cyrk odjeżdża. Szewc Nuchim otrzymuje niespodziewanie spadek i z dnia na dzień staje się bogaczem. Postanawia Esterę dobrze wydać za mąż. W czasie radosnego, barwnego ŒŚwięta Purymowego Gecl w przebraniu króla wywołuje skandal, oskarżając i wyśœmiewając bogaczy, w tym także narzeczonego Estery. Gecl zostaje wypędzony z miasteczka, ale Estera, której zaimponowała jego odwaga, ucieka razem z nim. Docierają do Krakowa, gdzie Gecl bezskutecznie usiłuje znaleźć jakąkolwiek pracę. Przypadkowo spotykają cyrkowca, który obojgiem się zaopiekowuje. Estera śœpiewa na scenie i odnosi wielki sukces. Gecl wraca do miasteczka, ale nie chce zdradzić miejsca pobytu dziewczyny. Po pewnym czasie przyjeżdżają tu znowu cyrkowcy. Jest wśœród nich i Estera, która przedstawia swego ukochanego jako męża. Rodzice zgadzają się na ich małżeństwo.

"Błazen purymowy" był opowieśœcią o trójkącie miłosnym: piękna szewcówna Estera, zakochanego w niej czeladnika Gecla i kochanego przez nią cyrkowo-kabaretowego piosenkarza, blagiera i tchórza Dicka. Gecel umie przygrywać na skrzypkach, w śœwięto Purym wyczyniać zręcznośœciowe sztuczki ze szklanką i jajkami, przez co nazwany zostaje przez szewca-patriarchę Purymowym Błaznem. Jego tkliwe uczucie do pięknej, lecz niestałej Estery manifestuje się romantycznymi porywami i skłonnośœcią do pośœwięceń dla niej. Gdy tymczasem płoche dziewczę staje się ofiarą zwykłego kabotyna, poszukującego przygód i pieniędzy. Atutem filmu było zróżnicowanie psychologiczne pełnokrwistych postaci i zręcznie przedstawione codzienne bytowanie małomiasteczkowej rodziny żydowskiej, w której smutki przeplatały się z radośœciami, małe dramaty z wielkimi niespodziankami losu, lecz wszystko poddane byto cyklowi religijnego kultu i przestrzegania odwiecznych praw moralnych, na straży, których stoi niezłomnie głowa rodziny o cechach mędrca i przyjaciela ludzi. Owe atrybuty treśœci oraz konstrukcji dramaturgicznej sprawiły, że "Błazen" górował artystycznie nad "Judelem". Było w nim więcej życiowej prawdy i zadumy nad meandrami egzystencji człowieczej. Była to ewidentna zasługa zarówno tandemu reżyserskiego, jak i zespołu aktorskiego, zwłaszcza amerykańskiej gwiazdy Miriam Kressyn (Estera), lirycznego Zygmunta Turkowa (Gecel), pełnego wyrazu Maksa Bożyka (ojciec). Dicka grał również śœciągnięty zza oceanu Hymie Jucobson, którego przyciężka sylwetka i nienadzwyczajna uroda wyglądała w pewnych sytuacjach komicznie. Mocną stronę stanowiły zdjęcia Steinwurzela, wpasowujące się w nastrój poszczególnych scen i epizodów. Dopełniała całośœci muzyka, sprowadzonego z Wiednia Nicholasa Brodskyego. Jego asystentem muzycznym był Henryk Wars, jeden z najlepszych kompozytorów muzyki filmowej polskiej kinematografii przedwojennej, po wojnie pracującego w Hollywoodzie. Słabą stroną obrazu była nazbyt wymuskana, niezbyt realistyczna scenografia, jaskrawo ujawniająca sztucznośœć malowanych makiet, które wzniesiono na przedmiejskim Grochowie. Aby zaoszczędzić na kosztownym ekspediowaniu sporej ekipy w teren, do prawdziwego miasteczka żydowskiego, co srodze zemśœciło się na ostatecznym wyrazie tego niewątpliwie udanego przedsięwzięcia ekranowego w pozostałym jego kształcie.

Dźwiękowa wersja "ŒŚlubowania", które w niemym wydaniu stanowiło interesujące zjawisko w sztuce filmowej, odznaczała się poprawnośœcią realizacji, lecz daleko jej było do specyficznego wdzięku pierwowzoru. Reżyser Szaro, pracujący szybko i niegardzący żadną propozycją, nie zdołał nadać obrazowi indywidualnego piętna, zadowalając się przenoszeniem propozycji scenariuszowych Henryka Bojma, uzupełnionych dialogami J. M. Najmana, na filmową taśœmę. Miał też swój udział brak zwracających uwagę kreacji aktorskich.



"Dybuk"

Rok: 1937 (premiera: 1937.09.29)

Język: jidysz

Plenery: Kazimierz Dolny nad Wisłą.

Reżyseria: Michał Waszyński

Scenariusz: Andrzej Marek

Kierownictwo artystyczne: Andrzej Marek

Zdjęcia: Albert Wywerka

Scenografia: Jacek Rotmil , Stefan Norris

Muzyka: Henryk Kon

Wykonanie muzyki: Gerszon Sirota (śœpiew)

Taniec: Judith Berg

Konsultacja: Majer Bałaban (historyczna)

Kierownictwo produkcji: Zygmunt Mayflauer

Produkcja: Warszawskie Biuro Kinematograficzne Feniks

Obsada aktorska: Abram Morewski (cadyk z Wielopola), Ajzyk Samberg (wędrowiec Meszulach), Mojżesz Lipman (Sender), Lili Liana (Lea, córka Sendera), Leon Liebgold (Chonen, syn Nissena), Maks Bożyk (Nute), Gerszon Lemberger (Nissen), Dina Halpern (macocha Lei), Samuel Landau , Zischa Kac, Abraham Kurc, Dawid Lederman, M. Messinger.

Pierwowzór: Szymon Anski - "Dybuk"







Opis: Fabuła filmu zaczerpnięta została ze sztuki scenicznej Szymona Anskiego. Pod pseudonimem Anskiego krył się Salomon Zeinwel Rapaport, urodzony w Witebsku w 1863r. i wychowany w śœrodowisku chasydzkim. Po okresie działalnośœci w rosyjskiej partii narodnickiej i przymusowym pobycie na emigracji powrócił do Rosji i od 1910r. parał się twórczośœcią literacką, zasiadając też w petersurskiej Dumie. Pisał w języku żydowskim nowele, opowiadania i dramaty o życiu chasydów (w latach 1920-23 wydane zostały w Warszawie jego zebrane dzieła w 13 tomach). Udramatyzowana legenda "Na pograniczu dwóch śœwiatów" uznawana jest za jego największe osiągniecie literackie. Zmarł w Otwocku pod Warszawą w 1920r.

Dwaj młodzi przyjaciele, Nissen i Sender, śœlubują sobie, że jeśœli ich dzieci będą odmiennej płci połączy je węzeł małżeński. Senderowi rodzi się córka Lea, a Nisssenowi syn - Chonen. Przy porodzie umiera matka Lei. Mija 18 lat. Wracający z podróży do domu Nissen ginie w nurtach rzeki. Sender wzbogaca się i zapomina o dawnym śœlubowaniu, mimo że młodzi gorąco się pokochali. Chce wydać Leę za bogatego, choć znacznie od niej starszego mężczyznę. Zrozpaczony Chonen ucieka się do magicznych zabiegów, by odzyskać ukochaną. Gdy mimo to dochodzi do zaręczyn, chłopak zaczyna wątpić w istnienie Boga, wzywa szatana, po czym pada martwy. W dniu śœlubu w Leę wstępuje Dybuk - duch Chonena, który nie chce się rozstać z ukochaną. Sławny cadyk z Wielopola wypędza wprawdzie ducha, ale dziewczyna umiera. Dopiero teraz dusze kochanków mogą połączyć się na zawsze.

Adaptujący scenariuszowe sztukę Alter Kacyzne przesunął niektóre akcenty dramaturgiczne, dodał sceny efektownie wypadające na ekranie (np. przeprawy łodzią w czasie szalejącej burzy ojca Honena Nissona i jego śœmierć w jeziorze). Wyprowadzenie fragmentów akcji w plener: na zakurzony gośœciniec, gdzie pojawia się i znika zagadkowa postać Zwiastuna; na mostek, na którym rąbią Azrielke oddaje się medytacjom; dodaje wydarzeniom szerszego oddechu, przygotowując widza do odbioru dalszych, dramatycznych wypadków.

Interesującym filmowo pomysłem było ukazanie narodzin i dorastanie Lei poprzez przeliczającego coraz większe pieniądze jej ojca, dorabiającego się kupca drzewnego Sendera. Waszyński zręcznie operował wystrojem wnętrz, wyrazem plastycznym strojów bohaterów, elementami symbolicznymi, melodią pieśœni tworząc zagęszczającą się atmosferę, w której pierwiastki legendarne nabierały cech prawdopodobieństwa, gdy możliwym staje się obcowanie żywych z duchami zmarłych. Przy czym zdołał uniknąć skrajnośœci, właśœciwych filmom grozy, gdy niesamowitośœć autonomizuje się i doprowadzona do absurdu staje się śœmieszna. Epizody dziejące się w synagodze, w domu cadyka z Miropola, na placyku przed domem Sendera (ze znajdującą się na nim mogiłą pary młodych kochanków, zabitych w czasie pogromu przez kozaków) i w rytualnej łaźni, wzbogacają plastykę obrazu. Są współkomponentami przejśœć i doznań przewijających się na ich tle ludzi.

W "Dybuku" przekazane zostały obyczaje i wierzenia religijne chasydów, czerpane z tradycji talmudycznej oraz trzynastowiecznych ksiąg Kabały (Zohar), ruchu uformowanego w XVIII wieku na Podolu. Specyficzna egzotyka tego śœrodowiska, dominujący je mistycyzm, znajdują w obrazie Kacyzny i Waszyńskiego artystyczne odbicie. "Dybuka" uznano za triumf nie tylko Waszyńskiego, lecz triumf kinematografii krajowej, jej możliwośœci artystycznych i technicznych. Pisano o nim: ,,Dybuk przerasta o klasę znakomitą większośœć nowych filmów europejskich. Jest dziełem prawdziwej, poważnej sztuki; nie tej komercjalnej, obliczonej na efekt handlowy, lecz tej, która płynie z istoty talentu, z niefałszowanego natchnienia twórczego. (...) Artyzm widać w konstrukcji utworu, zwartej, mocnej a przejrzystej, w poważnym a jednak nie ciężkim nastroju realizacji, w pięknym rozwiązaniu wszystkich scen, w rytmie całego filmu, umiejętnie rozłożonym na poszczególne etapy akcji, w podejśœciu do trudnego tematu".



"List do matki" (A briwełe mamen)

Rok: 1938 (premiera: 1938.04.04)

Język: jidysz

Reżyseria: Józef Green, Leon Trystan

Scenariusz: M. Oszerowicz

Scenopis: Anatol Stern

Zdjęcia: Seweryn Steinwurzel

Scenografia: Jacek Rotmil , Stefan Norris

Muzyka: Abraham Ellstein

Synchronizacja: Ivo Wesby

Dźwięk: Fryderyk Gawze (British Acoustic)

Montaż: Dolly Joniłowicz

Charakteryzacja: Konrad Narkiewicz

Kierownictwo produkcji: Edward Hantower

Kierownictwo literackie: I. M. Neuman

Kierownictwo zdjęć: Eugeniusz Gelba

Produkcja: Green-Films

Atelier: Sfinks

Laboratorium: Sfinks

Obsada aktorska: Lucy German (Debora), Mischa German, Edward Sternbach, Gerdi Bullman, Maks Bożyk, Aleksander Stein, Symcha Fostel, Chana Lewin, Icchak Grudberg, Samuel Landau, Leon Kaswiner, Bruner.

Opis: W małym miasteczku żyje rodzina Berdyczowskich. Ojciec, Dawid, nie potrafi jej utrzymać. Wszystkie obowiązki spadają na ciężko pracującą matkę, Deborę. Starszy syn, Majer, marzy, by zostać inżynierem albo dentystą. Córka Miriam, spotykając się z nauczycielem tańca, choć ma narzeczonego Judkę, syna krawca Szymona, postępuje wbrew woli swoich rodziców. Chlubą Debory i Dawida jest ich najmłodszy syn Aronek, bardzo zdolny i muzykalny. Dawid, nie zawiadamiając żony i pożyczając pieniądze od Szymona, wyjeżdża do Ameryki, gdzie zarabia sprzedając skarpetki. Miriam ucieka z nauczycielem tańca, co matka ukrywa przed sąsiadami.

Dawid przysyła kartę okrętową dla Aronka, chłopiec wyjeżdża do Ameryki. Tymczasem do miasteczka wraca Miriam, bo okazało się, że nauczyciel tańca ma żonę i dziecko. Za namową matki Miriam ukrywa ten fakt przed Judką. Młodzi biorą śœlub i wyjeżdżają. Jest rok 1914, wybucha wojna. Majer zostaje zmobilizowany. Miriam przebywa w Rosji. Listy z Ameryki przestają przychodzić. W dniu zakończenia wojny Debora dowiaduje się o śœmierci starszego syna na froncie. Usiłuje odszukać męża i Aronka. W końcu przy pomocy życzliwych ludzi, wyjeżdża do Ameryki, gdzie odnajduje najmłodszego syna - sławnego śœpiewaka Arnolda Berdę.



"Mateczka" (Mamełe)

Rok: 1938 (premiera: 1938.09.24)

Język: jidysz

Reżyseria: Konrad Tom, Józef Green

Scenariusz: Konrad Tom

Dialogi: Sz. Goldstejn, M. Nudelman

Zdjęcia: Seweryn Steinwurzel

Scenografia: Jacek Rotmil, Stefan Norris

Muzyka: Abraham Ellstein

Kierownictwo muzyczne: Ivo Wesby

Dźwięk: Fryderyk Gawze

Montaż: Jerzy Sten

Charakteryzacja: Konrad Narkiewicz

Kierownictwo artystyczne: Jakub Kalich

Kierownictwo literackie: I. M. Neuman

Kierownictwo produkcji: Edward Hantower

Kierownictwo zdjęć: Eugeniusz Gelba

Asystent produkcji: J. Grynberg , J. Niżyński

Administracja: Józef Frankfurt

Produkcja: Green-Films

Dystrybucja: Green-Films

Atelier: Sfinks

Laboratorium: Sfinks

Obsada aktorska: Molly Picon (Chewcie Samed), Edward Sternbach, Maks Bożyk, Ola ŒŚliwkowicz, Menasze Oppenheim, Symcha Fostel, Maks Perelman, Ruth Turkow, Maks Brian, Karol Latowicz, Adam Domb, Rubin Szryftrece , Gerdi Bullman.

Pierwowzór: Utwór Morica Szwarca

Gatunek: Dramat







Opis: Filmowa adaptacja komedii teatralnej autorstwa Majera Schwarza, cieszącej się w latach trzydziestych ogromnym powodzeniem nad Wisłą. Popularnośœć utworu była tak wielka, że postanowiono przenieśœć go na ekran. Główną rolę, podobnie jak na scenie, zagrała żydowska gwiazda Molly Picon. Film Toma i Greena odniósł spodziewany sukces, nie tylko zresztą w Polsce, ale i w USA. O powodzeniu "Mateczki" zdecydowało nie tylko znakomite aktorstwo Picon, lecz także rzewny, ciepły, żydowski humor, przenikający cały film. Tytułową bohaterką utworu jest Chewcie Samed - zaradna kobieta, która przyrzekła swej matce, że po jej śœmierci zaopiekuje się rodziną. Zadanie ma niełatwe, gdyż familia Samedów jest liczna i bez "głowy domu" niechybnie pójdzie w rozsypkę. Nie zapanuje nad nią przecież nieporadny ojciec, nieustannie snujący wizje (i tylko wizje) intratnych interesów i domagający się od dzieci, by go utrzymywały. Tymczasem jego dwie córki i trzech synów przysparza więcej kłopotów niż pożytku. Chewcie, mimo licznych przeszkód, bierze swą rodzinę "w garśœć". Opiekuje się kilkunastoletnim Zysiem, pracującym w łódzkiej fabryce, matkuje małemu Abramkowi, pomaga sfinalizować małżeństwo Dawida, Bertę zaśœ odwodzi od zamiaru wyjśœcia za bogacza, który w rzeczywistośœci jest oszustem. Próbuje też swatać Jetkę z młodym muzykiem Szlezyngerem. Swoje małe, codzienne zwycięstwa okupuje jednak rosnącym zmęczeniem, spowodowanym rodzinnymi swarami i kłopotami.



"Dzień w Warszawie"

Rok: 1938

Język: jidysz

Producent: Yitzhak Goskin

Tekst i Narration: Asher Lerner

Fotografia: W. Kazimierczak

Opis: Życie żydowskich ulic Warszawy. Pokazane są szerokie ulice Warszawy, piękne wysokie budynki i wrogośœć mieszkańców tych dzielnic do ludzi mieszkajacych przy ul. Zamenhofa i ul. Nalewki.

Pokazane są także żydowskie teatry, cmentarz przy ul. Gęsiej, żydowskie instytucje, szpitale, szkoły i synagogi. W końcówce filmu, pokazany jest szabasowy spacer do Parku Krasińskich.



"Żydowskie życie w Białymstoku"

Rok: 1939

Język: jidysz

Producent: Yitzhak Goskin

Tekst i Narreacja: Asher Lerner

Fotografia: W. Kazimierczak



"Żydowskie życie w Krakowie"

Rok: 1939

Język: jidysz

Producent: Yitzhak Goskin

Tekst i Narreacja: Asher Lerner

Fotografia: W. Kazimierczak

Opis: Film skupia się na żydowskiej dzielnicy Krakowa. Miesza stare i nowe, używając muzyki dla ubarwienia obrazu.



"Żydowskie życie we Lwowie"

Rok: 1939

Język: jidysz

Producent: Yitzhak Goskin

Tekst i Narreacja: Asher Lerner

Fotografia: W. Kazimierczak



"Żydowskie życie w Wilnie"

Rok: 1939

Język: jidysz

Producent: Yitzhak Goskin

Tekst i narreacja: Asher Lerner

Fotografia: V. Kazimierczak

Opis: Ten rzadki dokument pokazuje ducha żydowskiego życia w Wilnie. Żywa narracja i muzyka towarzyszą plastycznym sceną - ludzi zajętych rytuałami i rzeczywistośœciami codziennego bytu, modlitwa w synagodze i nauka w szkole.



Ostatni film żydowski, wyprodukowany do II wojny śœwiatowej w Polsce, miał premierę w styczniu 1939 roku. Jego tytuł brzmiał niby zapowiedź bliskich już tragicznych losów, czekających Żydów. "Bezdomni" (Un a hejm) był ekranizacją dramatu Jakuba Gordina, dokonaną przez Altera Kacyzne, wyreżyserowany przez Aleksandra Martena, ze zdjęciami Jakuba Jonilowicza, muzyką Iso Szajewicza i dekoracjami Jacka Weinreicha. Marten też odtwarzał główną

Rok: 1939 (premiera: 1939.01.)

Język: jidysz

Reżyseria: Aleksander Marten

Scenariusz: Alter Kacyzne

Zdjęcia: Jakub Joniłowicz

Scenografia: Jacek Weinreich

Muzyka: Izo Szajewicz

Kierownictwo produkcji: Saul Goskind

Produkcja: Alma-Film

Obsada aktorska: Adam Domb (stary Jakub, ojciec), Aleksander Marten (Abram, syn Jakuba), Ida Kamińska (Basszewa, żona Abrama), Bennie Zuker (Henoch, syn Abrama), Wiera Gran (piosenkarka Bessy), Szymon Dżigan (Motel), Izrael Szumacher (Fiszel), Dora Fakiel (Lina).

Opis: Po powodzi jeszcze większa bieda zapanowała w małej nadrzecznej wiosce rybackiej. Jedynie emigracja do Ameryki może odmienić los żydowskiej rodziny. Wszyscy marzą o wyjeździe. W Ameryce mieszka już wuj z rodziną, któremu się bardzo dobrze powodzi. Pierwszy emigruje Abram. Dostaje pracę w restauracji jako pomywacz naczyń. Żydowskie piosenki śœpiewane przez piękną Bessy budzą jego tęsknotę za domem. Od Motela i Fiszela, którzy już również przyjechali, dowiaduje się, że stary ojciec niedomaga, a synek jest chory. Po pewnym czasie również ojciec i żona z synkiem zjawiają się za oceanem. Wszyscy mieszkają teraz w czynszowej kamienicy, której właśœcicielem jest wuj. Motel zbiera czynsz, Fiszel żeni się z Liną, nie dostaje jednak posady kantora w synagodze. Żona Abrama zastanawia się, czy warto było wyjeżdżać, życie wcale tu nie jest lżejsze, a wszyscy czują się zagubieni w obcym, wielkim mieśœcie. Abram po kłótni z żoną nie wraca do domu, nie wrócił także na noc syn (tu film się urywa, brak zakończenia).



Halina Marcinkowska

(oprac. na podstawie: The National Center For Jewish Film, Archiwum Filmoteki Polskiej)

źródlo .Forum Żydów Polskich
 
 
Raisa 
komendant oddziału



Dołączyła: 17 Kwi 2008
Posty: 5035
Wysłany: Sob 24 Paź, 2009 13:50   

prayer Dzieki za repertuar kina żydowskiego, ale przedwojennego. Wiesz XXX , przedwojenne filmy są mnie mało znane. Już bardziej współczesne kino z tematyką żydowską jest nam-widzom bliższe. :wink:

Natomiast oglądajmy, zwiedzajmy uczmy się innych kultur. One są bardzo ciekawe. :wink: A od przybytku takiej wiedzy głowa nas na pewno nie zaboli. :roll:
 
 
drFaustus 
komendant zgrupowania



Dołączył: 20 Mar 2006
Posty: 10227
Skąd: Piękny kraj!
Wysłany: Sob 24 Paź, 2009 14:58   

Całkowicie obca dla mnie branża :?
 
 
RobertM
młodszy drużynowy



Dołączył: 01 Wrz 2009
Posty: 92
Wysłany: Sob 24 Paź, 2009 17:07   

Proszę, załóżmy wątek z kulturą, sztuką a nawet życiem codziennym czasów przedwojennych.Nie ma gdzie umieszczać takich tematów
 
 
jaszka 
zastępca komendanta drużyny



Dołączyła: 20 Paź 2006
Posty: 449
Skąd: Inowrocław
Wysłany: Sob 24 Paź, 2009 18:58   

Pod wrażeniem jestem :) I za też :)
 
 
RobertM
młodszy drużynowy



Dołączył: 01 Wrz 2009
Posty: 92
Wysłany: Sob 24 Paź, 2009 21:08   

Żeby bardziej podkręcić atmosferę to powiem, że jeden z nazistowskich filmów propagandowych został nakręcony w gettcie żydowskim..ale wszystko z czasem bo musze się nauczyć robić zrzuty z filmów do kompa
 
 
Raisa 
komendant oddziału



Dołączyła: 17 Kwi 2008
Posty: 5035
Wysłany: Sob 24 Paź, 2009 22:03   

Super Na początek, widzę metamorfozę :wink: RobercieM. Super Dobrze ze temat filmowy jaki zaproponowałeśœ jest osobnym tematem. :roll: Będzie szybszy w osiągach. :wink: Ja oczywiscie będę w miarę możliwośœci uczestniczyć w temacie filmowym. Rolling eyes
 
 
RobertM
młodszy drużynowy



Dołączył: 01 Wrz 2009
Posty: 92
Wysłany: Nie 25 Paź, 2009 00:16   

Cieszę się bardzo..tym bardziej, że sam poznaję i rozwijam sie w tej dziedzinie..a może po prostu okrywam ją na nowo, ponieważ jako dziecięcy i nastoletni widz Iluzjonu w telewizji filmy starego kina chłonąłem pasjami...
 
 
drFaustus 
komendant zgrupowania



Dołączył: 20 Mar 2006
Posty: 10227
Skąd: Piękny kraj!
Wysłany: Nie 25 Paź, 2009 00:30   

Z charakterystycznych filmów jaki przychodzi mi na myśœl to "Jud Süß" Veita Harlana :roll:

O niego chodzi?



(Co do zrzutów - proponuję/polecam program All Player 4.1 - ma w sobie tą funkcję, bardzo pomocny, intuicyjny w użyciu, no i co najważniejsze: odtwarza po prostu wszystko. Program można pobrać ze strony producenta http://allconverter.org/. Ponadto sam program analizuje stan kodeków zainstalowanych na komputerze i może śœciągnąć brakujące ze strony producenta - czyli co ważne - z pewnego źródła, a nie jakieśœ lipne zestawy z internetu. Warto rozpatrzyć jego możliwośœci :wink: W razie problemów, zapraszam do działu Pomocy Technicznej na forum [nie ma jeszcze tego tematu])
 
 
gogo-dimpek 
pomocnik komendanta drużyny
Homo-wratislawienses



Wiek: 46
Dołączył: 14 Sty 2014
Posty: 381
Skąd: Wrocław
Wysłany: Nie 24 Sty, 2016 13:18   

Z tego tematu prezentuję urywek artykułu który ukazał się w nr-rze 7 z lipca 2013. Jak się komuś uda gdzieś go jeszcze dorwać to polecam do przeczytania.

:arrow: http://www.historia.uwazamrze.pl/artykul/1032092

Jest tam świetny choć może trochę makabryczny komentarz głównego reżysera, o którym mowa.

:meg: "... Zabrakło mi 6 milionów widzów".
_________________
Były "niezrzeszony" z Wrocławia
 
 
Wyświetl posty z ostatnich:   
Odpowiedz do tematu
Nie możesz pisać nowych tematów
Nie możesz odpowiadać w tematach
Nie możesz zmieniać swoich postów
Nie możesz usuwać swoich postów
Nie możesz głosować w ankietach
Dodaj temat do Ulubionych
Wersja do druku

Skocz do:  

Powered by phpBB modified by Przemo © 2003 phpBB Group

Kopiowanie wszelkich treści zawartych na forum bez zgody administracji i autorów tematów/postów zabronione!

Administracja forum nie ponosi odpowiedzialności za treść komentarzy - są one własnością ich autorów.